HỆ THỐNG PHỤ ÂM VÀ NGUYÊN ÂM TIẾNG KHÁNG

HỆ THỐNG PHỤ ÂM VÀ NGUYÊN ÂM TIẾNG KHÁNG

THE CONSONANT AND VOWEL SYSTEM OF KHANG LANGUAGE

Author: Hoang Anh Phan

 Tóm tắt: Từ âm vị học tiếng Kháng gồm âm tiết phụ ± âm tiết chính. Âm tiết phụ tiếng Kháng có cấu trúc CVC trong đó thành tố đầu tiền là các phụ âm /p, t, c, k, m, l/. Nguyên âm trong âm tiết phụ /a, ə/. Kết thúc âm tiết phụ là /ŋ/. Âm đầu âm tiết chính gồm các phụ âm /p, t, c, k, ʔ, f, tʰ, kʰ, ɓ, ɗ, m, n, ɲ, ŋ, s, h, v, z, l/. Âm đệm gồm hai âm vị /w, zero/. Âm chính gồm các nguyên âm đơnː /i, e, ɛ, ɯ, ɤ, ɤ̌, a, ǎ, u, o, ɔ/ và 3 nguyên âm đôi /iə, ɯə, uə/.

Từ khóa: tiếng Kháng, âm tiết phụ, âm tiết chính, nguyên âm, phụ âm

Abstract: The phonological word of Khang language includes minor syllable ± main syllable. The minor syllable of Khang has CVC structure in which the first element is the consonants /p, t, c, k, m, l/. Vowels are /a, ə/. The ending of the minor syllable is /ŋ/. The onset of the main syllable consists of /p, t, c, k, ʔ, f, tʰ, kʰ, ɓ, ɗ, m, n, ɲ, ŋ, s, h, v, z, l/. The next element consists of two phonemes /w, zero/. The nucleus include single vowels /i, e, ɛ, ɯ, ɤ, ɤ̌, a, ǎ, u, o, ɔ / and 3 dipthongs /iə, ɯə, uə/.

Keywords: Khang language, minor syllable, main syllable, consonant, vowel

Theo kết quả tổng điều tra dân số năm 2019, dân tộc Kháng ở Việt Nam có 16.180 nhân khẩu, cư trú chủ yếu ở khu vực miền núi phía Bắc, thuộc địa bàn các tỉnh: Sơn La (huyện Thuận Châu, Quỳnh Nhai, Mường La); Điện Biên (huyện Tuần Giáo, Mường Nhé); Lai Châu (huyện Tam Đường, Phong Thổ, Mường Tè). Địa bàn cư trú của dân tộc Kháng trải dài theo dải đất Tây Bắc Việt Nam.

Về các nghiên cứu liên quan đến tiếng Kháng, có thể kể đến các công trình của Nguyễn Văn Huy (Nguyễn Văn Huy, 1975), Naomitsu Mikami (Naomitsu Mikami, 2003), Edmondson Jerold A. (Edmondson Jerold A., 2010), Nguyễn Hữu Hoành (Nguyễn Hữu Hoành, 2007, 2009), Tạ Quang Tùng (Tạ Quang Tùng, 2016, 2017). Hệ thống ngữ âm tiếng Kháng ở một số địa phương đã được nghiên cứu. Tuy nhiên, hiện tiếng Kháng ở huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu chưa được nghiên cứu.

Bài viết được thực hiện với mục đích miêu tả một cách khái quát đặc điểm hệ thống phụ âm và nguyên âm tiếng Kháng ở huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu. Hi vọng sẽ góp thêm thông tin vào những nghiên cứu về ngôn ngữ, chữ viết của dân tộc Kháng ở Việt Nam.

Dia Chi Iim

Viện Quản trị sáng tạo